دانلود pdf شناخت و طراحی آبیاری تحت فشار کمیاب و عالی

در جهان امروز، نیاز به بهره‌وری بیشتر از منابع آبی، شناخت و طراحی آبیاری تحت فشار را به امری ضروری تبدیل کرده است. این روش‌ها با هدف بهینه‌سازی مصرف آب و افزایش بازدهی محصولات کشاورزی توسعه یافته‌اند.

با این حال، معایبی نیز متوجه آبیاری تحت فشار است که از جمله آن‌ها می‌توان به هزینه اولیه بالا و نیاز به دانش فنی برای نگهداری اشاره کرد. دستیابی به یک سیستم کارآمد آبیاری و موفقیت در شناخت و طراحی آبیاری تحت فشار، مستلزم رعایت مراحلی چون مطالعات اولیه، طراحی دقیق و اجرای صحیح است.

انتخاب روش مناسب و نگهداری منظم نیز نقش حیاتی در پایداری و اثربخشی این سیستم‌ها دارد. تاریخچه آبیاری تحت فشار در ایران نیز مسیری پرفراز و نشیب را طی کرده است. قبل از انقلاب، فعالیت‌های پراکنده‌ای در این زمینه آغاز شد که بیشتر به صورت طرح‌های آزمایشی بودند. پس از آن، با مطالعات جامع و عمیق‌تر، پایه‌های توسعه این روش‌ها در کشور مستحکم‌تر گردید.

برگزاری کنفرانس‌های تخصصی در حوزه آبیاری تحت فشار نقش مهمی در تبادل دانش و تجربیات ایفا کرد. اداره کل توسعه روش‌های آبیاری تحت فشار نیز با فعالیت‌های گسترده خود، گام‌های بلندی در ترویج و اجرای این سیستم‌ها برداشت.

این اداره با تدوین رهنمودها و پشتیبانی فنی، زمینه را برای گسترش این فناوری فراهم ساخت. دفتر توسعه روش‌های آبیاری تحت فشار نیز اهم فعالیت‌هایی در زمینه توسعه این تکنولوژی انجام داده است. طرح تدوین ضوابط و معیارهای فنی آبیاری تحت فشار به منظور استانداردسازی و تضمین کیفیت اجرا آغاز شد که گام مهمی در شناخت و طراحی آبیاری تحت فشار محسوب می‌شود.

منابع و مراجع علمی متعددی نیز در این حوزه برای راهنمایی متخصصان و کشاورزان در دسترس قرار گرفته است. برای شناخت و طراحی آبیاری تحت فشار، ابتدا باید با انواع روش‌های آن آشنا شویم. آبیاری تحت فشار را می‌توان سیستمی تعریف کرد که در آن آب با فشار از طریق شبکه‌ای از لوله‌ها به گیاه می‌رسد.

قسمت‌های اصلی این روش‌ها شامل منبع آب، ایستگاه پمپاژ، سیستم تصفیه و شبکه توزیع است. یکی از انواع اصلی این سیستم‌ها، روش‌های آبیاری بارانی است که خود به دو دسته کلاسیک (غیرمکانیزه) و مکانیزه تقسیم می‌شوند. روش‌های کلاسیک عمدتاً با جابجایی دستی یا نیمه دستی قطعات سیستم همراه هستند.

این روش‌ها برای مزارع کوچک‌تر و با دسترسی محدود به تجهیزات پیشرفته‌تر مناسب می‌باشند. در روش کلاسیک کاملاً متحرک، تمامی تجهیزات از جمله لوله‌ها و آبپاش‌ها پس از هر آبیاری جابجا می‌شوند. تجهیزات آبیاری در روش‌های کلاسیک نیمه متحرک و کاملاً متحرک نیز بر اساس نیاز به جابجایی و نوع کاربری متفاوت است.

روش کلاسیک نیمه متحرک نیز شامل جابجایی دوره‌ای برخی از اجزا مانند آبپاش‌ها است. روش کلاسیک ثابت با آبپاش متحرک به گونه‌ای است که لوله‌های اصلی ثابت بوده ولی آبپاش‌ها جابجا می‌شوند. در روش کلاسیک کاملاً ثابت، تمامی اجزا از جمله لوله‌ها و آبپاش‌ها ثابت هستند و تنها شیرها باز و بسته می‌شوند.

روش کلاسیک شیلنگی با قرقره کوچک نیز امکان جابجایی آسان آبپاش را از طریق شیلنگ‌های متصل به قرقره فراهم می‌کند. در مقابل روش‌های کلاسیک، روش‌های مکانیزه آبیاری بارانی وجود دارند که از تجهیزات پیشرفته‌تر بهره می‌برند. دستگاه آبیاری آبفشان غلطان (چرخشی) یکی از این سیستم‌هاست که به کمک چرخ‌های بزرگ حرکت می‌کند.

اجزای دستگاه آبیاری آبفشان غلطان شامل لوله‌های اصلی، آبپاش‌ها، چرخ‌ها و موتور محرک است که جابجایی سیستم را ممکن می‌سازد. دستگاه آبیاری آبفشان قرقره‌ای نیز نوع دیگری از روش‌های مکانیزه است که آبپاش بر روی یک قرقره متصل به شیلنگ بلند قرار دارد. اجزای دستگاه آبیاری آبفشان قرقره‌ای شامل شیلنگ اصلی، آبپاش، قرقره، و سیستم جمع‌کننده شیلنگ است که حرکت آبپاش را به صورت خودکار انجام می‌دهد.

این سیستم با عقب کشیدن شیلنگ به آرامی، ناحیه وسیعی را آبیاری می‌کند. دستگاه آبیاری آبفشان دوار (محوری) یکی از رایج‌ترین سیستم‌های مکانیزه در مزارع بزرگ است. اجزای دستگاه آبیاری آبفشان دوار شامل برج مرکزی، تابلوی کنترل، دهانه‌ها (بخش‌های لوله‌ای) و برج‌های نگهدارنده است.

برج مرکزی آب را به دهانه‌ها هدایت کرده و تابلوی کنترل عملکرد کلی سیستم را مدیریت می‌کند. دهانه‌ها (Spans) لوله‌های بلندی هستند که بین برج‌ها قرار گرفته و آبپاش‌ها بر روی آن‌ها نصب می‌شوند، در حالی که برج‌ها (Towers) وظیفه نگهداری و حرکت کل سیستم را بر عهده دارند. آرایش پاشنده‌ها بر روی دستگاه آبفشان دوار با توجه به نوع محصول و نیاز آبی طراحی می‌شود.

دستگاه آبیاری آبفشان خطی نیز شبیه به نوع دوار است، اما به صورت خطی در طول مزرعه حرکت می‌کند.

تفاوت‌های دستگاه آبیاری آبفشان خطی با آبفشان دوار عمدتاً در نحوه حرکت و منبع آبگیری آن‌هاست. آبفشان خطی به جای چرخش حول یک محور، به صورت مستقیم حرکت می‌کند و می‌تواند از کانال یا لوله آبگیری کند.

روش‌های آبگیری دستگاه آبفشان خطی شامل استفاده از کانال آب در کنار مزرعه یا اتصال به خط لوله ثابت است. در کنار آبیاری بارانی، روش‌های آبیاری موضعی نیز جایگاه ویژه‌ای دارند که برای صرفه‌جویی حداکثری در آب و رساندن آب به ریشه گیاه طراحی شده‌اند. اجزای مختلف روش‌های آبیاری موضعی شامل ایستگاه پمپاژ، تجهیزات تصفیه آب و تانک تزریق کود و مواد شیمیایی است.

مشکلات گرفتگی قطره‌چکان‌ها نیز یکی از چالش‌های مهم در این سیستم‌هاست که باید به دقت مدیریت شود. شبکه لوله‌ها در سیستم‌های آبیاری موضعی آب را به گسیلنده‌ها (قطره‌چکان‌ها) می‌رساند. تقسیم بندی گسیلنده‌ها بر اساس میزان فشار و دبی آن‌ها صورت می‌گیرد و انواع گسیلنده‌ها و روش‌های آبیاری موضعی متناسب با نیاز گیاه و شرایط خاک انتخاب می‌شوند. شناخت و طراحی آبیاری تحت فشار موضعی به گونه‌ای است که با حداقل اتلاف آب، بیشترین بهره‌وری را به ارمغان می‌آورد.