دانلود pdf فیزیولوژی جانوری کمیاب و عالی

در عرصه وسیع فیزیولوژی جانوری، بررسی عملکردها و سازوکارهای حیاتی بدن موجودات، فهم عمیقی از زندگی را ممکن می‌سازد. از جمله مهمترین سامانه‌های کنترل کننده در این فیزیولوژی، نقش حیاتی دستگاه عصبی و غدد درون‌ریز است که وظایف عمومی دستگاه عصبی را در هماهنگی و واکنش به محیط بر عهده دارند.

ارتباط بین نورون‌ها از طریق سیناپس شیمیایی برقرار می‌شود که در آن پیام‌رسان‌های عصبی نقش محوری ایفا می‌کنند. پیام‌رسان‌های عصبی متعددی وجود دارند؛ از جمله استیل کولین که در انتقال پیام‌های عصبی عضلانی حیاتی است.

کاته‌کول آمین‌ها مانند دوپامین و نوراپی‌نفرین، سروتونین که بر خلق و خو تأثیر دارد، و آمینواسیدهای پیام‌رسان مانند گابا، گلوتامات، آسپارتات و گلیسین، همگی عملکردهای متفاوتی در سامانه عصبی بر عهده دارند. علاوه بر این، نوروپپتیدها نیز به عنوان دسته‌ای دیگر از پیام‌رسان‌های عصبی، در تعدیل فعالیت‌های نورونی مشارکت می‌کنند.

مغز دارای مناطق حسی و حرکتی مشخصی است که هر یک وظیفه خاصی را بر عهده دارند؛ لوب‌های مغز نیز هر یک عملکردهای ویژه‌ای دارند که از تفکر و حافظه تا پردازش حسی و حرکتی را شامل می‌شود. اعصاب جمجمه‌ای (کرانیال) نیز به طور مستقیم از مغز منشأ گرفته و در عملکردهای حسی و حرکتی سر و گردن نقش ایفا می‌کنند.

طبقه‌بندی حواس به ما کمک می‌کند تا چگونگی دریافت اطلاعات از محیط را درک کنیم؛ سازگاری گیرنده‌ها (رسپتورها) نیز پدیده‌ای است که در آن پاسخ گیرنده‌های حسی به محرک‌های مداوم کاهش می‌یابد. انواع گیرنده‌های حسی پوست (رسپتورها) در پوست مودار و بدون مو توزیع شده‌اند و هر کدام به نوع خاصی از محرک پاسخ می‌دهند.

مسیر حسی از پوست به نخاع و سپس به مغز منتقل می‌شود؛ این مسیرهای عصبی در نخاع به صورت منظم سازمان‌دهی شده‌اند. ساختار نخاع و ریشه‌های عصبی آن، بستری برای انتقال اطلاعات حسی و حرکتی فراهم می‌آورد.

بازنمایی حسی و حرکتی بدن در مغز (هومونکولوس)، نشان‌دهنده چگونگی نگاشت بخش‌های مختلف بدن در کورتکس مغز است. مسیرهای بالارونده نخاع، اطلاعات حسی را به سمت مغز هدایت می‌کنند و مسیر بالارونده حس، حس‌های لمس، درد و دما را منتقل می‌نماید.

سامانه ضد درد (سیستم ضد دردی) در مغز و نخاع، به کنترل و تعدیل حس درد کمک می‌کند. سامانه لیمبیک مغز (سیستم لیمبیک) نیز مسئول هیجانات، حافظه و انگیزه‌ها است که شامل ساختارهای عمیق سامانه لیمبیک نظیر آمیگدال و هیپوکامپ می‌شود. مسیرهای درد و رفلکس نیز مکانیسم‌های دفاعی بدن را برای واکنش سریع به محرک‌های آسیب‌زا تنظیم می‌کنند.

در بخش دیگری از فیزیولوژی جانوری، اعمال هورمون‌ها و انواع غدد درون‌ریز مورد مطالعه قرار می‌گیرد. هورمون‌ها به عنوان پیام‌آورهای شیمیایی عمل کرده و انواع هورمون بر اساس بافت هدف خود، اثرات متفاوتی را اعمال می‌کنند. ساختمان شیمیایی هورمون‌ها متنوع است و این تنوع بر چگونگی ساخت و ذخیره هورمون‌ها (سنتز و ذخیره) تأثیر می‌گذارد. مراحل ساخت و ذخیره هورمون‌ها فرآیندی دقیق و تحت کنترل است.

سازوکار اثر هورمون‌ها بر گیرنده‌ها (رسپتورها) و سازوکار عمل هورمون‌ها در فیزیولوژی جانوری ، نشان می‌دهد که چگونه این مواد شیمیایی بر سلول‌های هدف خود تأثیر می‌گذارند. سازوکار عمل هورمون‌های پپتیدی و کاته‌کول آمینی اغلب شامل پیام‌رسان‌های ثانویه مانند نقش کلسیم و پیام‌رسان‌های ثانویه است. در مقابل، سازوکار اثر هورمون‌های استروئیدی و تیروئیدی شامل انتقال هورمون‌های استروئیدی به داخل سلول و تأثیر بر ژن‌ها است.

غده هیپوفیز و رابطه آن با هیپوتالاموس، یک محور حیاتی در کنترل غدد درون‌ریز است؛ جایگاه هیپوتالاموس به عنوان مرکز فرماندهی و ترشح هورمون‌های هیپوفیزی، اهمیت بالایی دارد. رابطه هیپوتالاموس با هیپوفیز قدامی و خلفی، تنظیم ترشح هورمون‌های هیپوفیز قدامی و محورهای اصلی عمل آن‌ها را در بر می‌گیرد، در حالی که بازخورد منفی (فیدبک منفی) نیز در تنظیم این محورها مؤثر است.

هورمون رشد و عوامل آن (فاکتورها) نقش مهمی در رشد و متابولیسم ایفا می‌کنند؛ بررسی عوامل رشد و معیار بیماری برای تشخیص اختلالات ضروری است. اثرات فیزیولوژیک هورمون رشد شامل اثر هورمون رشد بر متابولیسم و دیابت هیپوفیزی و همچنین اثر هورمون رشد بر متابولیسم چربی‌ها می‌شود. اختلالات ترشح هورمون رشد، مانند ژانتیسم و آکرومگالی، پیامدهای بالینی جدی دارند.

هورمون پرولاکتین در فیزیولوژی جانوری ، عملکرد و عوارض پرولاکتین از جمله تولید شیر را تنظیم می‌کند. هورمون تیروئید نیز توسط غده تیروئید ترشح شده و کنترل ترشحات غده تیروئید از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

ساختار میکروسکوپی غده تیروئید، مراحل زیست‌ساخت هورمون‌های تیروئید (بیوسنتز) و نقش سلول‌های پارافولیکولار (سلول C) همگی در تشکیل، ترشح و آزادسازی هورمون‌های تیروئید دخیل هستند. نکات کلیدی هورمون‌های تیروئید، اهمیت آن‌ها را در حفظ هموستاز بدن آشکار می‌سازد.

اعمال هورمون تیروئیدی گسترده است و شامل اثرات هورمون تیروئیدی بر متابولیسم، چربی و گردش خون می‌شود. علاوه بر این، اثرات هورمون تیروئیدی بر قلب، فشار خون و تنفس، دستگاه گوارش، سامانه عصبی مرکزی (CNS) و عضلات نیز قابل توجه است.

این هورمون بر سایر غدد نیز تأثیر می‌گذارد و اختلال در محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-تیروئید می‌تواند به پرکاری تیروئید منجر شود. کورتیزول و محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) نیز در واکنش به استرس نقش دارند؛ با توجه به فرمول شیمیایی کورتیزول، اعمال متابولیکی کورتیزول و اثر آن بر متابولیسم پروتئین و چربی قابل توضیح است.

اکسی‌توسین، با اثرات اکسی‌توسین حیاتی خود، در عملکرد اکسی‌توسین در زایمان و شیردهی نقش کلیدی دارد؛ ساختار اکسی‌توسین به آن اجازه می‌دهد تا به عنوان یک هورمون پپتیدی عمل کند. لوزالمعده (پانکراس) و ساختار انسولین از دیگر موضوعات مهم در این حوزه است؛ جزایر لانگرهانس لوزالمعده، محل تولید انسولین هستند و سازوکار عمل انسولین به دقت مطالعه شده است.

اعمال متابولیکی انسولین، به خصوص اثر انسولین بر متابولیسم چربی، برای حفظ تعادل انرژی بدن ضروری است. اختلالات هورمون انسولین، نظیر دیابت شیرین، نمونه‌ای بارز از اهمیت عملکرد انسولین در تعادل قند خون و تنظیم قند خون است. هورمون‌های گلوکاگون و سوماتوستاتین نیز در کنار انسولین، به تنظیم قند خون کمک می‌کنند.

پروستاگلاندین‌ها و عملکرد آنها در فیزیولوژی جانوری ، با اعمال پروستاگلاندین‌ها و اثر آسپرین بر آنها، گروهی دیگر از پیام‌رسان‌های لیپیدی هستند که در فرآیندهای التهابی و درد نقش دارند؛ ساخت پروستاگلاندین (سنتز) و سازوکار آسپرین در مهار آنها، در درمان بسیاری از بیماری‌ها کاربرد دارد.